poniedziałek, 17 czerwca 2013

Prawo



‘Dura lex, sed lex’1, jak mawiali starożytni. Sentencja jak najbardziej aktualna, zwłaszcza, jeśli ktoś dostosowuje prędkość jazdy samochodem do zaleceń producenta opon, a nie obowiązujących (nierzadko durnych) przepisów. A jak powiedzieć prawo po francusku? Jak pewnie się domyślacie, nie będzie łatwo i jednoznacznie.

Prawo w znaczeniu ogólnym przetłumaczymy zatem jako loi (uwaga: rodzaju żeńskiego!). I tak na przykład gdy ktoś zakrzyknie ‘W imieniu prawa!’, po francusku będzie to ‘Au nom de la loi !’. I podobnie będzie z prawem silniejszego (la loi du plus fort2) czy prawem dżungli (la loi de la jungle). Ale loi ma też znaczenie polskiej ustawy – taka ustawa budżetowa to nic innego jak la loi de finances, a ustawa zasadnicza, czyli konstytucja, to po francusku la loi fondamentale albo właśnie la loi constitutionnelle. Tym niemniej prawodawstwo oddamy przez législation (znów rodzaju żeńskiego), na przykład podatkowe (la législation fiscale); identycznie określimy też ustawodawstwo. A wracając do loi – użyjemy go również w odniesieniu do praw ogólnych, takich jak prawo grawitacji (loi de gravitation) czy przyciągania (d’attraction). Albo prawo Newtona (loi de Newton) czy Murphy’ego (loi de Murphy).

A co zrobić z rzeczownikiem droit, skoro nawet źródłosłów jest podobny jak w języku polskim, mówimy przecież na przykład ‘prawy człowiek’? Otóż droit będzie miał zastosowanie kiedy mowa np. o prawie karnym (le droit pénal) albo prawie autorskim (le droit d’auteur). Będzie też oddawać sens tego, co sprawiedliwe, a także tego, co słusznie się należy, jak na przykład droit de vote (prawo głosu). No i jest jeszcze prawo boskie (le droit divin) i Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen). I jest też naturalnie PERMIS de conduire, czyli prawo jazdy.



1 Twarde prawo, ale (jednak) prawo – sentencja łacińska, która jednak bardziej odnosi się do ustawy niż do prawa w ogóle – tak przynajmniej podawał Mistrz Kopaliński.
2 można też powiedzieć: le droit du plus fort

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz